formica

E Victionario
Jump to navigation Jump to search

Latine[+/-]

Formica cum folio.
Vicipaedia
Vicipaedia articulum habet de formica.

Appellatio[+/-]

Loudspeaker red.svgAPI: /forˈmiːka/(classice)
Syllabificatio phonetica: for·mī·ca — morphologica: formic-a

Notatio[+/-]

A *morm-, a lingua prisca Indoeuropaea *morvi-. Confer Graece μύρμηξ (myrmēx).

Nomen substantivum[+/-]

fŏrmīc|a, -ae fem.

  1. √ Insectum sociale familia Formicidae.

Usus[+/-]

Anglice: ants have six legs

Declinatio[+/-]

f. sing. plur.
nom. formīca formīcae I
gen. formīcae formīcārum II
dat. formīcae formīcīs III
acc. formīcam formīcās IV
abl. formīcā formīcīs VI
voc. formīca formīcae V

Dictiones collatae[+/-]

Collocationes

Dictiones derivatae[+/-]

Translationes[+/-]

Insectum socialedilatare ▼
Insectum socialecollabi ▲

Discretiva

Trisambig poseidon.jpg formica dictio est in variis linguis:

Dictiones similes[+/-]

Formae affines[+/-]

Latine[+/-]

formīcā[+/-]

Proprietates grammaticales[+/-]
Forma Persona Tempus Vox Modus Verbum
formīcā secunda singularis praesens activa imperativus formīcō (formīcāre)
Forma Modus flexurae originis
formīcā casus ablativus singularis substantivi formīca
Appellatio[+/-]
Loudspeaker red.svgAPI: /forˈmiːkaː/(classice)
Syllabificatio phonetica: for·mī·cā — morphologica: formic-a

Loci[+/-]

M. Tullius Cicero
-106…-43
P. Ovidius Naso
-42…+18
Phaedrus
ca. -10…+60
C. Plinius Secundus
23-79
Marcus Valerius Martialis
40-103
Decimus Iunius Iuvenalis
ca. 60-130
Isidorus Hispalensis
560-636
Hildegardis Bingensis
1098-1179
antiq. class.class. III II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI

Latinitas Romana

class.  (45 a.C.n. / 709 a.u.)

  • ‘Nihil est mundo melius in rerum natura.’ Ne in terris quidem urbe nostra: num igitur idcirco in urbe esse rationem cogitationem mentem putas, aut, quoniam non sit, num idcirco existimas formicam anteponendam esse huic pulcherrumae urbi, quod in urbe sensus sit nullus, in formica non modo sensus sed etiam mens ratio memoria? Videre oportet, Balbe, quid tibi concedatur, non te ipsum quod velis sumere. —De natura deorum Ciceronis [1][2]

class.  (post 1 a.C.n.)

  • hunc Venus e templis, quae sunt confinia, ridet:
qui modo patronus, nunc cupit esse cliens.
sed tu praecipue curvis venare theatris:
haec loca sunt voto fertiliora tuo.
illic invenies quod ames, quod ludere possis,
quodque semel tangas, quodque tenere velis.
ut redit itque frequens longum formica per agmen,
granifero solitum cum vehit ore cibum,
aut ut apes saltusque suos et olentia nactae
pascua per flores et thyma summa volant,
sic ruit ad celebres cultissima femina ludos:
copia iudicium saepe morata meum est. —Ars amatoria Ovidii Nasonis [3][2]

saec. I.  (ca. 45 p.C.n.)

  • Nihil agere quod non prosit fabella indicat.
Formica et musca contendebant acriter,
Quae pluris esset. Musca sic coepit prior:
«Conferre nostris tu potes te laudibus?
Ubi immolatur, exta praegusto deum;
Moror inter aras, templa perlustro omnia.
In capite regis sedeo cum visum est mihi,
Et matronarum casta delibo oscula.
Laboro nihil atque optimis rebus fruor.
Quid horum simile tibi contingit, rustica?» —Fabulae Phaedri [4][2]

saec. I.  (ca. 78 p.C.n.)

  • praeterea tam facile intellegi, ut formica, minimum animal, interlunio quiescat, plenilunio operetur etiam noctibus; avem parram oriente sirio ipso die non apparere et donec occidat, e diverso chlorionem prodire ipso die solstitii; neutrum vero lunae statum noxium esse, ne noctibus quidem nisi serenis et omni aura quiescente, quoniam neque in nube neque in flatu cadunt rores, sic quoque non sine remedio. —Naturalis historia Plinii [5][2]

saec. I.  (ca. 85-102 p.C.n.)

  • Donasti, Lupe, rus sub urbe nobis;
Sed rus est mihi maius in fenestra.
Rus hoc dicere, rus potes vocare?
In quo ruta facit nemus Dianae,
Argutae tegit ala quod cicadae,
Quod formica die comedit uno,
Clusae cui folium rosae corona est;
In quo non magis invenitur herba,
Quam Cosmi folium piperve crudum;
In quo nec cucumis iacere rectus
Nec serpens habitare tota possit. —Epigrammata M. Valerii Martialis [6]

Latinitas postclassica

saec. II.  (ca. 100/128 p.C.n.)

  • multis res angusta domi, sed nulla pudorem
paupertatis habet nec se metitur ad illum
quem dedit haec posuitque modum. tamen utile quid sit
prospiciunt aliquando viri, frigusque famemque
formica tandem quidam expavere magistra:
prodiga non sentit pereuntem femina censum.
ac velut exhausta recidivus pullulet arca
nummus et e pleno tollatur semper acervo,
non umquam reputant quanti sibi gaudia constent. —Saturae D. Iuni Iuvenalis [7][2]

Latinitas mediaevalis

saec. VII.

  • Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum leo vel certe formica pariter et leo. Est enim animal parvum formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus ut formica est, formicis autem ut leo est. —Etymologiarum libri XX Isidori Hispalensis [8]

saec. XII.

  • Formica calida est et de humore illo crescit qui aromata educit, et etiam velut volatilia ova in natura sua producit. Homo autem, qui in capite suo et in pectore ac in stomacho multum flecma habet, cumulum, id est huffen formicarum, scilicet cum ipsis formicis, accipiat et in aqua coquat, et aquam illam super ignitum lapidem fundat, damph illum naribus et ore in se decies aut quinquies trahat, et flecma in eo minuetur. —Subtilitates diversarum naturarum creaturum Hildegardis [9][2]

Fontes

  1. 1.0 1.1 Marcus Tullius Cicero - De natura deorum. (The Latin Library): Liber tertius. IX [21] — formica
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Vicicitatio: formica.
  3. 3.0 3.1 Publius Ovidius Naso - Ars amatoria. (Bibliotheca Augustana): Liber primus, versus 93 — formica
  4. 4.0 4.1 Phaedrus Augusti libertus, Liber Fabularum. (Bibliotheca Augustana): Liber quartus, XXV. Formica et musca. Versus 1 — formica
  5. 5.0 5.1 Gaius Plinius Secundus, Naturalis historiae libri XXXVII. (Teubner, Lipsiae 1892-1909). Bibliotheca Augustana: Liber XVIII, cap. 69, [292] — formica
  6. Marcus Valerius Martialis - Epigrammata. (Bibliotheca Augustana): Liber undecimus. XVIII, versus 6 — formica
  7. 7.0 7.1 Decimus Iunius Iuvenalis, Saturae. (Ed. brevique adnotatione critica instr. W. V. Clausen, Oxford 1959). Satura VI, versus 361 — formica
  8. Isidorus Hispalensis - Etymologiarum libri XX. (Bibliotheca Augustana):  Liber XII. Caput III. [10] — formica
  9. 9.0 9.1 Hildegardis Bingensis - Subtilitates diversarum naturarum creaturum. Patrologia Latina, J.-P. Migne. Parisiis 1882, Tomus CXCVII. (Universitas Turicensis): Liber septimus. Cap. XLIII. - De formica. Pagina 1228C — formica