deus (notatio)
Ab origine deus et divus idem verbum fuerunt, sed mutationes phoneticae haec verba diviserunt.
Declinatio originalis:
| sing. | plur. | |
|---|---|---|
| nom. | PIE *deivos | PIE *deivoi |
| voc. | PIE *deive | PIE *deivoi |
| acc. | PIE *deivom | PIE *deivoms |
| gen. | PIE *deivī | PIE *deivōm |
| dat. | PIE *deivōy | PIE *deivōis |
| abl. | PIE *deivōt | PIE *deivōis |
(N.B. nom./voc. *-oi forma pronominalis est pro *-ōs. Etiam, dat./abl. *-ōis a PIE casu instrumentali sunt.)
Lex mutationum erat quae v delevit ante o:
| sing. | plur. | |
|---|---|---|
| nom. | PIE *deivos > *dēvos > *dēos | PIE *deivoi > *dēvē |
| voc. | PIE *deive > *dēve | PIE *deivoi > *dēvē |
| acc. | PIE *deivom > *dēvom > *dēom | PIE *deivoms > *dēvōs > *dēōs |
| gen. | PIE *deivī > *dēvī | PIE *deivōm > *dēvom > *dēom |
| dat. | PIE *deivōy > *dēō | PIE *deivōis > *dēvēs |
| abl. | PIE *deivōt > *dēō(d) | PIE *deivōis > *dēvēs |
(*ē significat /eː/ vel similem; non hanc vocalem qui nunc Latine ē fecit, sed magis ī.)
A formis sine ve (in hac tabula, in litteribus pinguibus), declinatio deus verbi derivatur. A formis cum ve, declinatio divus verbi derivatur.
| sing. | plur. | |
|---|---|---|
| nom. | *dēos > dĕus | *dēvē > dīvī |
| voc. | *dēve > dīve | *dēvē > dīvī |
| acc. | *dēom > dĕum | *dēōs > dĕōs |
| gen. | *dēvī > dīvī | *dēom > dĕum |
| dat. | *dēō > dĕō | *dēvēs > dīvīs |
| abl. | *dēō(d) > dĕō | *dēvēs > dīvīs |
Forma dī derivavit a *dēvē, quia ve interdum inter vocales evanuit (confer dives, divitis et dis, ditis): *dēvē > *dēē > dī; eadem dīs a *dēvēs.
Aliae formae gen.sg. dei, gen.pl. deorum, et nom./voc.pl. dei, per analogiam creatae sunt.